Na tweehonderd meter lopen gaat de kuit branden. Je blijft even staan voor een etalage, de pijn zakt binnen een paar minuten, en je loopt weer verder tot dezelfde afstand. Dat patroon is zo herkenbaar dat het in het Nederlands etalagebenen heet. De medische naam is claudicatio intermittens, en de behandeling die er in Nederland als eerste bij hoort, is opvallend genoeg geen operatie maar looptherapie.
Wat er aan de hand is
Bij claudicatio intermittens zijn de slagaders in het bekken of de benen vernauwd door aderverkalking. In rust komt er genoeg bloed langs, maar tijdens het lopen vragen de spieren meer zuurstof dan de vernauwde vaten kunnen leveren. Het gevolg is pijn, meestal in de kuit, soms in het bovenbeen of de bil, die bij stilstaan binnen enkele minuten verdwijnt. Dat laatste is kenmerkend en onderscheidt het van veel andere beenklachten.
De vernauwing is bijna nooit beperkt tot de benen. Dezelfde aderverkalking speelt vaak ook rond het hart en in de hersenen. Daarom is de aandoening in de eerste plaats een signaal dat er breder naar hart en vaten gekeken moet worden.
Gesuperviseerde looptherapie
De behandeling van eerste keus is gesuperviseerde looptherapie, begeleid door een fysiotherapeut met specifieke scholing. Het principe klinkt tegenstrijdig: je loopt tot de pijn opkomt, rust kort, en loopt opnieuw. Door dat herhaald te doen, ontstaan er kleine omleidingen in de bloedvoorziening, gaan de spieren zuiniger met zuurstof om en verbetert het looppatroon. De loopafstand neemt daardoor in de meeste gevallen aanzienlijk toe.
Een programma loopt doorgaans over een jaar, met een hoge frequentie in de eerste maanden en daarna afbouwend. Naast de looptraining wordt er gewerkt aan conditie en kracht, en krijg je begeleiding bij stoppen met roken, wat bij deze aandoening de belangrijkste maatregel is die je zelf kunt nemen. In grote Nederlandse studies leverde gesuperviseerde looptherapie een grotere toename van de loopafstand op dan het advies om zelf te gaan wandelen, tegen aanzienlijk lagere kosten dan een ingreep aan de vaten.
ClaudicatioNet
Fysiotherapeuten die deze zorg leveren zijn in Nederland aangesloten bij ClaudicatioNet, een landelijk netwerk met eisen aan scholing en aan het bijhouden van resultaten. Via dat netwerk verlopen ook de afstemming met de huisarts en de verwijzing naar de vaatchirurg wanneer die nodig blijkt. Vraag bij het zoeken van een therapeut expliciet naar die aansluiting.
Wat je zelf doet
- Stoppen met roken. Dit is bij deze aandoening de maatregel met veruit het grootste effect, zowel op de loopafstand als op het risico op hart- en vaatziekten.
- Elke dag lopen. Ook op de dagen zonder afspraak, volgens het schema dat je hebt meegekregen. Doorlopen tot de pijn opkomt hoort erbij en is niet schadelijk.
- Medicatie trouw innemen. Meestal een cholesterolverlager en een bloedplaatjesremmer, voorgeschreven door de huisarts.
- Voeten controleren. Bij een slechte doorbloeding genezen wondjes traag; kijk dagelijks, zeker bij diabetes.
- Bloeddruk en bloedsuiker in de gaten houden. Beide bepalen mede het tempo waarin de vaatvernauwing voortschrijdt.
Wanneer een ingreep in beeld komt
Blijft de loopafstand na een half jaar tot een jaar consequent trainen te beperkt voor je dagelijks leven, dan komt een dotterbehandeling of een omleiding ter sprake. Dat gebeurt na overleg met de vaatchirurg. Er is één situatie waarin niet gewacht wordt: pijn in rust, vooral ’s nachts in de voet, een koude of blauwe voet, of een wondje dat niet geneest. Neem dan direct contact op met de huisarts, want dat wijst op een ernstiger tekort aan doorbloeding.
Vergoeding
Gesuperviseerde looptherapie bij claudicatio intermittens wordt vanuit de basisverzekering vergoed, met een maximum aantal behandelingen binnen een periode van twaalf maanden. Het eigen risico is hierop van toepassing. Een verwijzing van de huisarts of specialist is doorgaans nodig. Vraag de actuele voorwaarden na bij je zorgverzekeraar en bekijk de gangbare tarieven.
Veelgestelde vragen
Is doorlopen met pijn schadelijk?
Nee. De pijn komt door een tijdelijk tekort aan zuurstof en niet door beschadiging van de spier. Juist dat herhaalde tekort brengt de aanpassing in de bloedvoorziening op gang. Stoppen zodra de pijn opkomt en dan weer verder is het uitgangspunt.
Hoelang duurt het voordat ik verder kom?
De meeste mensen merken na zes tot twaalf weken trainen een duidelijke toename van de loopafstand. De grootste winst komt meestal in de eerste zes maanden, waarna het onderhouden van de training bepalend wordt.
Kan ik ook gewoon zelf gaan wandelen?
Zelf wandelen is beter dan niets, maar begeleide looptherapie levert in onderzoek duidelijk meer op. Dat komt door de intensiteit, de opbouw en het feit dat mensen het onder begeleiding langer volhouden.