Een nek die maar in één richting wil draaien, een rug die vastzit tussen de schouderbladen, duizeligheid die opkomt bij het omhoog kijken: bij dit soort klachten valt vaak de term manuele therapie. Het is een specialisatie binnen de fysiotherapie die zich richt op de gewrichten, en dan vooral op die van de wervelkolom. Hieronder lees je wat een manueel therapeut doet, bij welke klachten dat logisch is, en hoe een behandeling in de praktijk voelt.
Wat manuele therapie inhoudt
Manuele therapie draait om de beweeglijkheid van gewrichten en om de samenhang tussen gewrichten onderling. Een wervelkolom bestaat uit tientallen segmenten die elk een klein stukje bewegen. Loopt één segment vast, dan nemen de segmenten eromheen dat over en raken op termijn overbelast. De manueel therapeut zoekt met gerichte tests op welk niveau die beperking zit en behandelt vervolgens juist dat niveau.
Een manueel therapeut is eerst fysiotherapeut en volgt daarna een masteropleiding van drie jaar. In die opleiding ligt de nadruk op onderzoek van de wervelkolom, op het herkennen van klachten die niet bij de therapeut thuishoren, en op de technieken waarmee gewrichten worden gemobiliseerd.
Mobiliseren en manipuleren
Er zijn twee soorten technieken. Bij mobilisatie beweegt de therapeut het gewricht rustig en herhaald binnen de beschikbare bewegingsruimte, in een rustig tempo en zonder schokken. Bij manipulatie geeft de therapeut aan het einde van de bewegingsruimte een korte impuls met kleine amplitude. Daarbij hoor je soms een klik. Die klik komt van gasbelletjes in de gewrichtsvloeistof en zegt niets over het resultaat van de behandeling; een behandeling zonder klik kan net zo goed uitpakken.
In vrijwel elk traject komen daar oefeningen bij. Een gewricht dat weer beweegt, blijft alleen beweeglijk als de spieren eromheen die ruimte ook gebruiken. Verwacht dus huiswerk: mobiliteitsoefeningen voor de borstwervelkolom, stabiliteitswerk voor de nek, en meestal een aanpassing in hoe je zit of tilt.
Bij welke klachten dit past
- Nekklachten met een beperkte draai- of buigrichting, al dan niet met uitstraling naar de arm.
- Klachten in de borstwervelkolom, bijvoorbeeld een vastzittend gevoel tussen de schouderbladen of pijn bij diep ademhalen.
- Lage rugklachten waarbij bepaalde bewegingen duidelijk beperkter zijn dan andere.
- Hoofdpijn die vanuit de nek lijkt op te komen en samengaat met bewegingsbeperking.
- Duizeligheid die samenhangt met de stand of beweging van de nek, na uitsluiting van andere oorzaken.
- Kaakklachten, vaak in samenwerking met de tandarts of een gespecialiseerde therapeut.
Wanneer je eerst naar de huisarts gaat
Manuele therapie is niet bij elke klacht de juiste route. Ga eerst naar de huisarts bij krachtverlies dat toeneemt, bij uitval of tintelingen in beide armen of benen, bij klachten na een val of ongeval, bij koorts in combinatie met nekpijn, en bij pijn die je ’s nachts wakker maakt zonder duidelijke houdingsgebonden oorzaak. Ook bij osteoporose, langdurig gebruik van bloedverdunners of reumatische aandoeningen is overleg vooraf verstandig; de therapeut kiest in die gevallen voor rustige technieken.
Wat je van een traject mag verwachten
Het eerste consult bestaat uit een uitgebreid gesprek en een onderzoek van de hele keten, dus niet alleen van de plek die pijn doet. Daarna volgen doorgaans vier tot zes behandelingen, verspreid over enkele weken. Merk je na drie of vier zittingen geen enkele verandering, dan is dat het moment om het plan te herzien in plaats van door te gaan op dezelfde weg. Een goede therapeut brengt dat zelf ter sprake.
Na een behandeling voelen veel mensen zich soepeler, terwijl een deel de eerste dag juist wat stijf of gevoelig is. Dat trekt normaal gesproken binnen een tot twee dagen weg. De onderzoeksliteratuur laat zien dat mobilisaties en manipulaties bij nek- en rugklachten op korte termijn winst in beweeglijkheid opleveren, vooral in combinatie met oefentherapie. Als losse ingreep zonder oefeningen is het effect op de lange termijn duidelijk kleiner.
Vergoeding
Manuele therapie valt onder de fysiotherapie en wordt voor volwassenen meestal vanuit de aanvullende verzekering vergoed. Een zitting manuele therapie kent doorgaans een eigen, iets hoger tarief dan een reguliere zitting fysiotherapie. Zie het overzicht van de tarieven en vergoedingen voor de gangbare bedragen, en controleer je polisvoorwaarden voor het aantal zittingen dat je dit jaar vergoed krijgt.
Veelgestelde vragen
Is dat kraken van de nek gevaarlijk?
Ernstige complicaties zijn zeldzaam, maar niet ondenkbaar. Daarom brengt de therapeut vooraf je voorgeschiedenis in kaart en kiest bij twijfel voor rustige mobilisaties in plaats van een impuls. Vertel het altijd wanneer je bloedverdunners gebruikt of vaatproblemen hebt.
Wat is het verschil met een chiropractor of osteopaat?
De manueel therapeut is een fysiotherapeut met een geregistreerde masteropleiding en werkt binnen de reguliere zorg, met verslaglegging naar de huisarts. Chiropractie en osteopathie zijn andere beroepsgroepen met een eigen opleiding en een andere positie in het zorgstelsel.
Hoeveel zittingen zijn nodig?
Bij een klacht die kort bestaat, vaak drie tot zes. Bij klachten die al maanden spelen, duurt het langer en verschuift het accent van de behandeltafel naar de oefeningen die je zelf doet.