Bij ouderen komt een klacht zelden alleen. Een heup die na een val niet meer wil, terwijl er ook een hartaandoening speelt, twee soorten bloedverdunners in het medicijndoosje zitten en het geheugen minder scherp is dan vijf jaar geleden. Voor precies die combinatie bestaat de geriatriefysiotherapie: een specialisatie binnen de fysiotherapie voor mensen bij wie meerdere problemen tegelijk het bewegen bemoeilijken.
Voor wie deze zorg bedoeld is
De geriatriefysiotherapeut behandelt in de eerste plaats kwetsbare ouderen, maar leeftijd is niet het criterium. Het gaat om de opeenstapeling: meerdere aandoeningen naast elkaar, veel medicijngebruik, verminderde conditie, geheugenproblemen en een afgenomen zelfredzaamheid. Ook jongere mensen met een aandoening die dat beeld geeft, bijvoorbeeld na een langdurige ziekenhuisopname, kunnen bij deze therapeut terecht.
Veelvoorkomende redenen voor verwijzing zijn herstel na een heupfractuur, achteruitgang van de mobiliteit na een opname, een verhoogd valrisico, de ziekte van Parkinson, dementie in combinatie met bewegingsproblemen, en algemene conditieverlies waardoor traplopen of boodschappen doen niet meer lukt.
Wat er anders is aan de aanpak
Het uitgangspunt verschuift van de klacht naar het dagelijks leven. De vraag is niet in de eerste plaats hoe ver een knie buigt, maar of je zelfstandig uit een stoel komt, veilig de trap op gaat en de wc op tijd bereikt. Om dat te meten gebruikt de therapeut eenvoudige, goed onderzochte tests: opstaan uit een stoel binnen een bepaalde tijd, een korte loopafstand, en balans op een smalle basis.
Verder wordt er in kleinere stappen gewerkt en met meer herhaling, omdat spierweefsel op hoge leeftijd langzamer reageert. Dat is geen reden om zachtjes te trainen. Uit onderzoek bij tachtigplussers blijkt juist dat krachttraining met voldoende weerstand ook op die leeftijd meetbare winst in spierkracht oplevert, mits de opbouw geleidelijk gaat en er voldoende eiwit in de voeding zit.
Waar de behandeling plaatsvindt
Veel geriatriefysiotherapie vindt plaats bij mensen thuis, omdat de omgeving onderdeel van het probleem is. Een drempel, een losliggend kleed, slechte verlichting in de gang of een te lage bank bepalen mede of iemand zelfstandig blijft. De therapeut kijkt daarnaar en adviseert over aanpassingen en hulpmiddelen. Zie ook onze uitleg over fysiotherapie aan huis. Daarnaast wordt er gewerkt in verpleeghuizen, in groepen in de wijk en in de praktijk zelf.
Samenwerken met de omgeving
Een traject staat of valt met de mensen eromheen. De therapeut betrekt daarom de partner, de kinderen of de thuiszorg bij de oefeningen, zodat die op de andere dagen doorlopen. Er is contact met de huisarts en vaak met de specialist ouderengeneeskunde, bijvoorbeeld over medicatie die duizeligheid geeft. Bij geheugenproblemen verandert de instructie: minder woorden, meer voordoen, vaste momenten op de dag en oefeningen die aansluiten bij een bestaande gewoonte.
Wat het oplevert
Het doel is meestal niet volledig herstel maar behoud van zelfstandigheid. Concreet betekent dat: veilig blijven lopen, zelf naar buiten kunnen, de traplooproutine houden, en het aantal valincidenten omlaag brengen. Programma’s die kracht en balans combineren en die minstens drie keer per week worden uitgevoerd, laten in Nederlands en internationaal onderzoek consequent een lager aantal valpartijen zien bij ouderen met een verhoogd risico.
Vergoeding
Voor een aantal aandoeningen op de chronische lijst wordt fysiotherapie vanaf de eenentwintigste behandeling vanuit de basisverzekering vergoed. Daarnaast bestaan er specifieke regelingen, bijvoorbeeld voor valpreventie bij mensen van vijfenzestig jaar en ouder met een verhoogd risico. Behandeling aan huis kent doorgaans een toeslag. Kijk in het overzicht van de tarieven en vraag de actuele voorwaarden na bij de zorgverzekeraar, want deze regelingen wijzigen regelmatig.
Veelgestelde vragen
Is krachttraining op hoge leeftijd nog verstandig?
Ja, en het is een van de meest onderbouwde onderdelen van deze zorg. Spieren reageren op elke leeftijd op weerstand. De opbouw gaat rustiger en er wordt rekening gehouden met hart, bloeddruk en gewrichten, maar de weerstand moet wel voldoende zijn om iets te betekenen.
Kan de behandeling thuis plaatsvinden?
Vaak wel. Als je de praktijk niet zelfstandig en veilig kunt bereiken, mag de therapeut aan huis komen. Daarvoor is een indicatie nodig en er geldt meestal een toeslag op het tarief.
Wat als er ook geheugenproblemen zijn?
Dan verandert de manier van instrueren, niet het doel. De therapeut werkt met korte opdrachten, veel voordoen, herhaling op vaste momenten en betrekt de mantelzorger nadrukkelijk bij de oefeningen.